ЗАГС: 2017 јылда ак-јарыкка чыккан балдардыҥ тоозы астаган

Ээчиде база бир јыл ӧткӧни билдирбей де калды. Ары-бери кӧргӧлӧктӧ, кӱндер учуп, айлар јылыжып, 2017 јыл тӱгене берген. Эмди јаҥжыкканы аайынча ӧткӧн ӧйдӧ эдилген иштиҥ турулталарын кӧрӱп, келер айларга амадуларды тургузар ӧй келди. Ол јанынаҥ бистиҥ бӱгӱнги узун эмес куучын аймактыҥ ЗАГС бӧлугиниҥ јааны Лариса Питеевала ӧткӧн.
— Лариса Борисовна, элдеҥ озо бис слерди ӧткӧн јыл тӱгенер алдында темдектелген ЗАГС-тыҥ органдарыныҥ 100-јылдыгыныҥ байрамыла уткып, апарып јаткан ижигерде бийик једимдер кӱӱнзейдибис!
— Јаан быйан, айтканаарла болзын!
— Баштапкызында, угарга энчикпей турганым – ӧткӧн јылда чыккан балдардыҥ тоозыла бистиҥ аймакта кандый «тӱжӱм» болды?
— 2017 јылда бистиҥ ЗАГС-тыҥ бӧлӱги бастыра 184 бала чыкканын керелеген, ол тоодо 86 уулчак ла 98 кызычак. Тӱҥейлезе, 2016 јылда 240 огош болчомдор ак-јарыкка чыккан. Айдарда, текши айалганы кӧрзӧ, 2016 јылга кӧрӧ, былтыргы јылда чыккандардыҥ тоозы сӱреен билдирлӱ астаган. Мында јаан математика јоктоҥ до 56 тоо кӧрӱнет, аймак кеминде бу јаан башкалаҥ. Кандый шылтактардаҥ улам мындый тӧмӧндӧш болгонын билер, айдар аргам јок.
Је мыныла коштой ӧткӧн јылдыҥ бир канча аҥылузын темдектеер кӱӱним бар: чыккан кызычактардыҥ тоозы уулчактардаҥ кӧп болгонын (калганчы ӧйлӧрдӧ эр киндиктӱлердиҥ тоозы келер ӧйдиҥ эпшилеринеҥ чик јок кӧп болотон эди), аймак ичинде былтыр 102 биле тӧзӧлгӧн (2016 јылда бу тоо јӱк ле 65 болгон), башка-башка шылтактардаҥ улам 45 биле бузулган (2016 јылда – 55), ӧлӱмниҥ тоозы астаганы (былтыр 137 ӧлӱмди керелеген болзобыс, 2016 јылда бу тоо 165 болгон, 28-ке ас). Мен сананзам, тӧзӧлгӧн билелердиҥ тоозы кожулганы, бузулган билелердиҥ ле ӧлӱмниҥ тоозы астаганы бийик эмес, чыккандардыҥ статистиказын эмеш «јымжадып» јат. Бу тоолор аймактыҥ демографиязын кеминде, баланс эдип тудуп јат. Бот, чыккандардыҥ, јаҥы билелердиҥ тоозы астап, ӧлӱмниҥ ле айрылыштыҥ тоозы кӧптӧгӧн болзо, куучын башка болор эди.
— 2016 јылдыҥ аайыла кӧрзӧ, аймакта ас эмес улус кӧп балдар азырап-чыдадар кӱӱнин кӧргӱскен. Темдектезе, ӱчинчи баланы 59 эне, экинчизин – 98, тӧртинчизин — 18, бежинчизин – 4 эне тапкан, эки эне алтынчы балалу болды. Эмдиги айалга кандый?
— Бӱгӱнги кӱнде баштапкы баланы 52 эне тапкан, экинчи баланы – 64, ӱчинчизин – 41, тӧрт баланы – 16, бежинчизин – 7 ле алтынчы бала јаҥыс энеде.
— Слердиҥ кӧргӧнӧӧрлӧ, ада- энелер балачагына ат береринде кандый санаала башкарынат, кандый аттар анчадала кӧп јолыгат?
— Башка-башка аттарла улус балдарын адагылайт, балага ат берери кажы ла ада-энениҥ таҥынаҥ кереги. Оныҥ учун кандый амаду-санаала башкарынып турганын билбезим. Је, темдектезе, былтыргы јылда эмеш ундылып калган јараш аттарла адалган балдар бар – Мансур, Эзлик, Чингис, Сырга, Адучы, Адар, Софья, Эльмира, Артем, Дарина, Амина, Байыр, Арина деп аттарлу балдар калганчы ӧйдӧ кӧптӧгӧн деп темдектейдим. Солун аттар – Даниэлла, Кира, Эрке-Ай, Ника.
База бир айдарга турганым, эмди кезик ада-энелер балдарына ӧбӧкӧ бергенде, алтайлап бичидип баштаган, темдектезе: Арунай – Карчага кызы, Амыр – Эрмен уулы ла оноҥ до ӧскӧ…
— Бу јыл кандый башталды?
— Кубулталар јок, тоолор ло. Јылдыҥ башталганынаҥ ала беш бала чыккан: 3 уулчак ла 2 кызычак, эки биле тӧзӧлгӧн, бирӱзи бузулган, аймакта ӱч кижи божогон.
— Керелегенинеҥ ӧскӧ кандый иштер эдетен амаду тургузылат?
— 2017 јылдыҥ бажынаҥ ала бис чаазын кӧмзӧни электронный эдип кӧчӱрер ишти баштаганыс. Кӧчӱретен бичиктердиҥ текши тоозы – 71 546 бичик, эм тура 20 364 бичик «цифрага салынган». Айдарда, бу јуукта иш бар ла. Јерлештердиҥ ајарузына айдарга турганым, бу иштер тӱгенип, келер ӧйдӧ ончо окылу чаазындар электронный бӱдӱмдӱ болорына једерибис.
— Сурактарга кару бергенеер учун быйан слерге, Лариса Борисовна! Бистиҥ куучын бӱгӱн тӱгенбеген деп, слерге айдарга турум. Бу јылда, јаҥжыккан аайынча, ай сайын аймактагы демографияныҥ турулталарын газетке салып, кычыраачыларыбысты таныштырарын улалтарыбыс деп иженедим.
— Алаҥзу јок!

А. АТАРОВ
Фотојурукта: Л.Б. Питеева

Министрдиҥ јетиргениле…
Алтай Республиканыҥ су-кадыкты корыыры аайынча министри В. Пелеганчуктыҥ айтканыла, 1990 јылдарда ороондо кызалаҥду айалга болгонынаҥ улам бастыра Россияда, ол тоодо Алтай Республикада, балдар ак-јарыкка чыгары астайт.
Темдектезе, 2017 јылдыҥ он бир айыныҥ туркунына балдар чыгары былтыргы јылдыҥ бу ӧйине кӧрӧ, 11 процент кире астаган.
Ол ло ӧйдӧ улус ӧлӧри бир эмештеҥ астап туру. Темдектезе, бӱгӱн 1000 кижиге 9,7 учурал келижип турган болзо, 2016 јылдыҥ 11 айыныҥ туркунына 9,5 учурал келишкен.
Алтай Республиканыҥ су-кадыкты корыыры аайынча министерствозы республикада демографиялык айалганы јарандырары јанынаҥ ӧткӱретен иштердиҥ ӱлекерин белетеген, оны бӱдӱрери јаҥы јылда баштала берди.
«Алтайдыҥ Чолмоны» 16.01.2018

Комментирование и размещение ссылок запрещено.

Комментарии закрыты.