Кӧксимде бар јылуны балдарга бередим

Јакшы, јакшылар ба, Надежда Алексеевна! Акту кӱӱнимнеҥ Слерди, школго баргалак балдардыҥ таскадаачыларын ла кожо иштеген ишчилерди профессионал байрамла уткып турум. Су-кадык ла једимдер кӧп болзын деп кӱӱнзейдим!
Мындый уткуулду эрмегимле Кӱпчегендеги «Солнышко» деп атту балдардыҥ садыныҥ башкараачызы Надежда Алексеевна Моносовала ачык-јарык куучынымды баштадым.
— Надежда Алексеевна, байрамдык кӱнде кандый кӱӱн-санаалу отурыгар? Кандый амадулар бар? Кожо иштеп турган ӧмӧлик керегинде нени айдарыгар?
— Ӱредӱчилердиҥ профессионал байрамына кӧрӧ, детсадтардыҥ ишчилериниҥ байрамы бийик ле јаан кеминде ӧткӱрилбей де турган болзо, уткуулду сӧстӧрлӧ ижи-тожысты ајарып, Башкару кеминде болужып, ӧрӧ кӧдӱрип турганы оморкодулу ла оноҥ ары чырмайып иштеерине јол ачат.
Бу ла ӧйдӧ јараш кӱӱ угулып, байрамга учурлалган балдардыҥ ойын-концертине кычырдылар. Јуулган улус кӧп болды. Јурт јеезениҥ јааны Владимир Павлович Мандаев уткуулду сӧзинде «Эҥ ле учурлузы – ол јурт ичинде ӧмӧликтиҥ јакшы ады чыгып, јурттыҥ јӱрӱминеҥ туура калбай туружып, ӧрӧ кӧдӱрижип турганыгарга јаан быйан» — деп айдып, сыйын табыштырды. Эне-адалар, јаанактар быйанду кӱӱн-санаазын база јетирдилер. Лариса Михайловна Яймина школдыҥ администрациязыныҥ адынаҥ ишчилерди уткып, Быйанду самараларды табыштырды.
Эҥ ле учурлузы байрамду кӱнде – јарык кӱӱн-санаа, балдар ла таскадаачылардыҥ ортозында бек колбу билдирип турды. Надежда Алексеевна уткуулду сӧстӧрин ӧмӧлигине ийип, быйанын айтты.
«Теремок» деген чӧрчӧк ажыра ойын тургузылган. Ончозы: казанчылар, балдар, нянялар, таскадаачылар — турушканы мӧрлӱ болды. Бу ойын-концертти башкарып ӧткӱрген таскадаачы Жанна Юрьевна Кебекова.
Балдар таскадаачыларын, мында иштеп турган ишчилерин ӱлгерлериле, јараш бије-кожоҥдорло уткыгандар. Мындый јарашты ӧткӱрген таскадаачылар – Надежда Михайловна Идубалина, Наталья Сергеевна Тарбаева, Айана Михайловна Телесова.
Иш-тош, ӧмӧлик керегинде куучынысты Надежда Михайловнала оноҥ ары улалтыс.
— Детсадтыҥ ижин сегис јыл башкарып турум. Калганчы јылдарда балдардыҥ тоозыла акча-манат чыгарылып, таскадаачылардыҥ ижине керектӱ учебно-наглядный пособиелер алынган ла алынып јат. Бу ла 2018 јылда балдарга ойнойтон зоналар, ойынчыктар, ӧҥдӱ принтер алынган.
Јаашту-јаҥмырлу бӱрӱҥкӱй карлу кӱнде алтайлап «Кӱничек» деген болчомдордыҥ телекейине кирип келзеҥ, кӱнниҥ чокторы јарыткандый, јылу, јарык айалга, балдардыҥ сӱӱнчилӱ табыжы, таскадаачылардыҥ, ишчилердиҥ ачык кӱӱн-санаазы курчап ийет.
Стенелерде ӧҥдӱ таскамалга керектӱ солынып турар бичимелдер, јуруктар. Эскирип, саргарып, шалыр илинип калган чаазындар мында кӧрӱнбес. Ӱзе ӧҥинде. Эне-адалар балдарыныҥ јайаан иштерин кӧрӧр айалга тӧзӧлгӧн.
— Ӧмӧликте нак, профессионал кеминде тереҥ билгирлӱ, јайаан ишке јайылган, балдарга јӱрегиниҥ јылузын сыйлаган улус иштегени башкараачы кижиге јаан јӧмӧлтӧ. Мында башкараачыныҥ профессионал узын темдектери база јолду болуп јат.
База темдектебеске болбос, нениҥ учун дезе башкараачы кижиниҥ ижи бастыра ла керектердеҥ камаанду – ол тоодо кочегарлар, казанчылар, ару-чек тудатаны, оноҥ до ӧскӧзи. Бу јанынаҥ ишчилериме јаан быйаным: детсадтыҥ ичинде јылуны кичеегендерге Попошев Алексей Николаевичке ле Тарбаев Юрий Николаевичке, эпчил ус колду Анатпаев Тимур Михайловичке, тойу-ток курсакла балдарды азыраган казанчыларыбыска Кунанакова Анна Андреевна ла Нелля Сайраловна Адаринага, ару-чек туткан Мендешева Айана Михайловнага, таскадаачылардыҥ болушчыларына Кунанакова Наталья Михайловна ла Санина Анжела Михайловнага.
— Мынаҥ ары кандый амадулар бар?
— Мынаҥ ары детсадта ясельный группалар тӧзӧп, балдарды эки айдаҥ алары темдектелип јат. Эмдиги ӧйдӧ детсадтыҥ туразы чала кичинек, чынык ремонт некеп јат. Аймак ичинде јаҥы детсадтар тудулары јол алынзын деп кӱӱнзейдим.
— Амадугар бӱтсин, Надежда Алексеевна. Толо, тоомјылу куучыныгар учун јаан быйан!
Байрамду кӱнде оноҥ ары куучын-куумый детсадтыҥ тазыктыраачыларыла ӧтти. База бу улустыҥ шылтузында детсадтыҥ ады-јолы аймак та, республика да ичинде тоомјылу болуп адалат.
Мында ла иштеген Айсулу Ялабыевна Зубакина (эмдиги ӧйдӧ болчомдорын ээчидип, школ јаар иштеерге јӱре берген) 2010 јылда келип, «Воспитатель года» деген конкурста туружып, аймак та, тергеебис те ичинде бийик турулталар кӧргӱскен. Оноҥ ары бу тоомјылу керекти улалткан таскадаачы Жанна Юрьевна Кебекова. Ол 2016 јылда «Воспитатель года» деп конкурста турушкан. Аймак ичинде баштапкы јерге чыгып, республикада детсадтыҥ ӧмӧлигиниҥ адын тӱжӱрбей, финалга чыккан.
— Жанна Юрьевна, бу једимдер недеҥ камаанду?
— Озо ло баштап кожо иштеп турган ӧмӧликтиҥ јаан болужы. Кожо иштегендердиҥ ончозы јайаанду улус – кемизи де кӧктӧнӧргӧ ус, јуранарга, кожоҥ- бијеге. Тереҥ санаа-шӱӱлтеле ӱлежип, бой-бойысты кӧдӱрип јадыбыс. Је, эҥ ле озо балдарды сӱӱри, олорго јӱрегиҥ ачык болоры. Кӱнӱҥ-кӱнге ӱч-тӧрт јашту болчомдор менеҥ чаракча да кирелӱ санаа-укаа алынып јанганы меге јаан једим. Кӧксимде бар јылуны балдар билип турзын деп кичеенедим. Јаантайын ишке керектӱ бедирениш, билгиримди тереҥжидерин некейдим. Таскадып турган балдарымды детсадтыҥ кеминде ӧткӱрилип јаткан конкурстарга туруштырарга албаданадым. Темдектезе, 2018 јылда јарлалган «Снеговик», «Капель», «Галерея», «9 Мая» деп конкурстарда балдар туружып, јеҥӱлӱ јерлер алгандар. Бу меге база јаан сӱӱнчи. Јайаан ишке тартылбаган улус оогош балдарла иштеп болбозы мында билдире берет. База катап ӧмӧликти байрамысла уткып турум. Балдарга сӱӱш, јайаан иш, су-кадык кӱӱнзейдим. Ада-энелерге јаан быйан. Олор ижимде јаантайын јӧмӧп јат.
Надежда Михайловна Идубалина јурт ичинде, ада-энелер ортодо тоомјылу ла узакка иштеп келген таскадаачы болуп јат.
— Ижи-тожыгар керегинде биске куучындап берзегер, Надежда Михайловна.
— Сегизинчи јыл иштеп келдим. Ижимде кажы ла баланы аайларга албаданадым, оогош то болзо, олор бӱдӱн телекей, кажызы ла аҥылу, ончозыныҥ кылык-јаҥына јол табары – мениҥ ижимниҥ амадузы болуп јат. Таскадып турган балдарым јаманды-јакшыны ылгап билерине оогоштоҥ ала ӱрензин деп некейдим.
Надежда Михайловна бойыныҥ јайаан ижинде «Балдарды јуруктар ажыра кӧнӱ-јарт куучындадары» деп једимдерге јеткен таскадаачы. Балдары конкурстарда туружып, дипломдорло кайралдаткан.
Айана Михайловна Телесова бу иште ӱчинчи ле јыл иштеп келген болзо, бойыныҥ ижи-тожы керегинде санаа-шӱӱлтелериле ӱлешти:
— Баштапкы ла кӱннеҥ ала талдап алган ижим јарап турган деп сестим. Је, озо ло баштап, байрам кӱнле Лидия Борисовна Попошеваны уткыйдым. Кӱч ӧйлӧрдӧ ишке кычырып, «Сенеҥ јакшы воспитатель болор» – деп айтканы, меге, јиит кижиге, јаан ижемји берген. Айсулу Ялабыевнага база јаан быйаным, байрамла уткыйдым. Оныҥ јайаан иштери мени јилбиркедип, иштиҥ учурын јартаганын ундыбай јӱредим. Башкараачыбыска, Надежда Алексеевнага, јаан быйан – иштиҥ эмдиги ӧйдӧги некелтезиниҥ учурын билерине ууландырат. Кожо иштеген таскадаачыларга – Жанна Юрьевнага, Надежда Михайловнага – олордоҥ кӧпти, ишке тузалу эп-сӱме аладым. Мениҥ тӧрӧӧн-туугандарымныҥ ортозында кӧп ӱредӱчи улус бар, олордоҥ тем алганым база тегиндӱ болбоды. Балдарла иштеерге јилбилӱ. Балдар кандый да кичинек болзо, олордоҥ кандый да санаа-укаа алынып турганымды сезедим.
База бир јиит таскадаачы Наталья Сергеевна Тарбаевага јолыгып болбой, кожо иштегендердиҥ ле башкараачызыныҥ кӱӱн-санааларын уктым. Наталья Сергеевна кӱӱ јанынаҥ таскадаачы болуп иштейт. Ижинде некелтелӱ, кажы ла балдарла ӧткӱрип турган ижине каруулу кӧрӱп, бедиреништӱ јайаан иштерине тартылат. Ол јанынаҥ, байрамдык кӱнде, школдыҥ администрациязыныҥ адынаҥ Быйанду самарала кайралдатканы ончозын кереледи.
Эмдиги ӧйдӧ балазыла амыралтада отурган таскадаачы Наталья Юрьевна Урчимаева јанынаҥ айтпаска болбос. Ӧмӧликте Наталья Юрьевна јарык кӱйген јылдыска тӱҥей. Ончозына јарык кӱӱн берген таскадаачы. Бастыра јанынаҥ јайалталу – кожоҥчы, бијечи, јаҥы кӧрӱм-шӱӱлте берери јанынаҥ озочыл. Наталья Юрьевнаны балдарла кожо энчикпей сакыйдыс – деп, кожо иштеген улус кӱӱнзеди.
Је калганчызында автордыҥ кӱӱнземели. Улу алтай поэттиҥ Шатра Шатиновтыҥ ӱлгерлеп койгон сӧстӧри бар:
Алтай јурттарда тилдиҥ судазы,
Ондо байлык, јӧӧжӧ ондо.
Ондо тилистиҥ јеезелӱ уйазы,
Собырып ылгазаҥ, ол сӧстӧрдӧҥ
Солоҥыдый јараш јолдорды да чӧйӧриҥ.
Кандый тереҥ шӱӱлтеле айдылган сӧстӧр. Анчадала, эмдиги айалгада, алтай јурттарда, алтай балдар тӧрӧл тилиниҥ јаражын, байлыгын ундытпай јӱрери јанынаҥ кӧп-кӧп кичеенип иштенери артат.

Л.Я. Курматова,
Кӱпчеген јурт

Комментирование и размещение ссылок запрещено.

Комментарии закрыты.